Czy prezydent T. Budasz zadecyduje o usunięciu obelisku odsłoniętego przez prezydenta J. Dziela?

W tym roku ma się odbyć rewitalizacja Parku Trzech Kultur. Park zostanie podzielony na trzy części m.in. rekreacyjną, ze stawem i pamiątkową, ale najprawdopodobniej bez obelisku, który stoi w parku od ponad jedenastu lat i upamiętnia osoby pochowane na cmentarzu ewangelickim w latach 1885-1954, który mieścił się w tym parku. Małgorzata Kania, kierownik Zakładu Zieleni Miejskiej w Gnieźnie poinformowała, że obelisk zostanie zlikwidowany, a w jego miejsce zostaną według jej planu wstawione trzy, szklane tablice przedstawiające rys historyczny parku. Jan Wesołowski zaapelował do urzędników, żeby jednak ten obelisk został w tym miejscu co jest, bo co roku w lipcu przyjeżdżają tu rodziny zmarłych pochowanych na tym cmentarzu, żeby zapalić znicze i położyć kwiaty.
**Przypomnijmy, 20 października 2006 roku na byłym cmentarzu ewangelickim w parku XX-lecia (obecnie Park Trzech Kultur) przy ul. Roosevelta odsłonięto tablicę pamiątkową na kamieniu z grobu rodziny Glockzin. W tym dniu odbyło się nabożeństwo ekumeniczne, a tablice odsłonili m.in. prezydent J. Dziel, wicestarosta T. Gościniak i przedstawiciel delegacji z Niemiec H. Opitz. W uroczystości udział wzięli m.in. abp H. Muszyński, pastor kościoła ewangelickiego T. Raszyk oraz 25-osobowa grupa Niemców, członków rodzin osób pochowanych na tym cmentarzu. Pomysłodawcami inicjatywy było Towarzystwo Miłośników Gniezna i Gnieźnieńskie Stowarzyszenie Dom Europejski.
*Park bez pamiątkowego obelisku?*
Na spotkaniu z cyklu Gnieźnieńskie Konserwatoria Historyczne 25 stycznia w Miejskim Ośrodku Kultury w Gnieźnie miłośnicy historii zajęli się tematem dotyczącym zieleni miejskiej i parków w przeszłości i w teraźniejszości. Najpierw obszerny referat na temat historii gnieźnieńskiej zieleni, powstawania parków, lasów i spędzania w nich wolnego czasu przez mieszkańców przedstawiła E. Kowalska, wieloletni kustosz Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie. Następnie o dzisiejszych parkach i rewitalizacji Parku Trzech Kultur w 2018 roku opowiedziała M. Kania, kierownik Zakładu Zieleni Miejskiej w Gnieźnie, która swoje wystąpienie rozpoczęła od przypomnienia, że Park Trzech Kultur znajduje się na terenie cmentarza ewangelickiego przy ul. Roosevelta, a obok jest cmentarz żydowski. – Staraliśmy się odtworzyć układ alejek jaki był pierwotnie i były to trzy miejsca spoczynku. W chwili obecnej chcemy przywrócić główną oś parku, bo w tej chwili jest bardzo zachwiana. To, co państwu przedstawiam, to nie jest jeszcze projekt, a program funkcjonalno-użytkowy, na bazie którego powstanie kompletny projekt, który odtworzy pierwotne założenie. Idąc od ulicy Roosevelta pierwsza część to miejsce wypoczynku i pamięci parku i tam mają powstać trzy szklane tablice upamiętniające rys historyczny tego parku. Ten obelisk zostanie usunięty i chcemy, żeby został zastąpiony trzema tablicami. Już nie jeden kamień, a trzy solidne dwumetrowe tablice – powiedziała M. Kania. Obecny na spotkaniu J. Wesołowski poinformował, że ten kamień jest z grobu rodziny Glockzin, a obelisk upamiętnia wszystkie osoby spoczywające na cmentarzu ewangelickim. – Leżą tu rodzice Niemców z Magdeburga, którzy tutaj swego czasu mieszkali. Pani Editch Wagener, która zmarła w 2016 roku odsłaniała tę tablicę w 2006 roku. Ten obelisk jest dla nich wspomnieniem, oni co roku w lipcu przyjeżdżają tutaj i pierwsze kroki kierują na cmentarz wspominający ich wszystkich zmarłych przodków, zapalają znicze i składają kwiaty. A tablica na nim umieszczona mówi o historii istnienia cmentarza ewangelickiego. Trzeba uwzględnić obelisk w tym projekcie, żeby oni nie byli zdziwieni, że to zostało wyrzucone. Może obelisk zostanie uwzględniony w nowej kompozycji parku, ale proszę pomyśleć, żeby zachować go w tym samym miejscu co jest teraz – przypominał i apelowałJ. Wesołowski (wówczas był jedną z osób, które zaangażowały się w prace nad tworzeniem tego pamiątkowego miejsca). Kierowniczka M. Kania jednak nie widzi tego obelisku w przestrzeni parku, a już na pewno nie w tym samym miejscu co jest, bo według niej park jest dla mieszkańców, którzy codziennie przez niego przechodzą, a nie tylko miejscem pamięci. – Jeszcze nie do końca doszliśmy do konsensu, bo to jest dopiero plan, a nie ostateczny projekt parku. Ja nie znalazłam nigdzie w Internecie takich informacji, posługiwałam się informacjami z archiwum. Oprócz tego, żeby zachować pamięć o tym, co było tutaj wydaje mi się, że trzeba się dopasować do tego, co jest teraz, do naszych potrzeb, dlatego mając na uwadze kto z niego korzysta dziś, czyli osoby, które mieszkają najbliżej w blokach, na osiedlu to było mi najbliższe. Aby zaspokoić potrzeby ludzi, którzy tutaj mieszkają, którzy codziennie przechodzą przez ten park z wnukami idąc do szkoły czy do przedszkola i to było dla mnie najistotniejsze – tłumaczyła M. Kania. Informacji na temat obelisku nie trzeba szukać w archiwum, bo notatka z odsłonięcia tablicy pamiątkowej znajduje się na stronie internetowej Miasta Gniezna. Jeden z uczestników spotkania zwrócił uwagę, że w parku był cmentarz, gdzie byli chowani ludzie i w niektórych miejscach być może znajdą się pod ścieżką miejsca pochówku zmarłych, a jak te ścieżki zostaną wytyczone w innych miejscach, to jest prawdopodobne, że będzie można się natknąć na szczątki zmarłych. – Jeżeli przebiega rewitalizacja terenów zielonych to bez względu na jego historyczny charakter trzeba dostosować to do życia miasta w XXI wieku – wyjaśniła prof. dr hab. E. Grzelak z IKE UAM. Po zakończeniu dyskusji na temat pamiątkowego obelisku kierownik M. Kania poinformowała jeszcze, że drugie koło w parku to miejsce rekreacyjne, czyli plac zabaw, strefa seniora, zamgławiacze do przestrzeni publicznej, ławki i nasadzenia roślin ozdobnych. Park dokoła będzie pokryty powierzchnią asfaltową dla rowerzystów i rolkarzy. Ponadto zostanie przeprowadzona rewitalizacja stawu. Ostateczną decyzję w sprawie dalszych losów obelisku z tablicą pamiątkową, najprawdopodobniej jeszcze podejmie prezydent T. Budasz; chyba, że decyzja już zapadła i obelisk zostanie usunięty. W 2006 roku prezydent J. Dziel z Platformy Obywatelskiej odsłaniał obelisk; czy w 2018 roku prezydent T. Budasz, także z Platformy Obywatelskiej usunie obelisk, który upamiętnia osoby pochowane na cmentarzu ewangelickim w latach 1885-1954 (na tym cmentarzu chowano zmarłych przez 69 lat)? W ekshumacji w Parku Trzech Kultur, którą przeprowadziło Stowarzyszenie „Pomost” z Poznania na początku września 2007 roku w zbiorowej mogile znaleziono szczątki 125 żołnierzy (informacja była o 83 ciałach w zbiorowej mogile). Mówi się jeszcze o 110 pojedynczych grobach na tym cmentarzu. Pamiątkowy kamień z tablicą znalazł się także jako obiekt do zwiedzania na dwóch trasach; pierwsza śladem wybitnych postaci, a druga śladem innych narodów w przewodniku tematycznym dla turystów pod tytułem „13 pomysłów na Gniezno i okolice” wydanym przez Starostwo Powiatowe w Gnieźnie w 2016 roku. W informacji zawartej w przewodniku można m.in. przeczytać: „Park znajduje się w Gnieźnie przy ul. Roosevelta. Wcześniej funkcjonowały tam dwa cmentarze: niemiecki ewangelicki i wyznaniowy żydowski. Park liczy 3,5 hektara. Pośrodku stoi obelisk ku czci pochowanych tu ewangelików. Ceglane budynki obok parku to dawny dom grabarza i kostnica”.
BEATA KRZYŚKA